শ্ৰীলংকাৰ নাৰী

২০১২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি শ্ৰীলংকাত মহিলাৰ সংখ্যা ৫২.০৯%। শ্ৰীলংকাৰ মহিলাসকলে দেশখনৰ উন্নয়নত যথেষ্ট অৰিহণা যোগাইছে আৰু এই অৰিহণা বহু ক্ষেত্ৰতে দেখা গৈছে।^১ ১৯৩১ চনৰ পৰাই তেওঁলোকক নিৰ্বাচনত ভোট দিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছে।^২ ঐতিহাসিকভাৱে শ্ৰীলংকাৰ সংস্কৃতিত পুৰুষতান্ত্ৰিক পক্ষপাতিত্বই আধিপত্য বিস্তাৰ কৰি আহিছে৷ শ্ৰীলংকাই লিংগসমতাৰ দ্ৰুতি বঢ়োৱাত প্ৰশংসাযোগ্য সফলতা লাভ কৰিছে যদিও পুৰুষৰ তুলনাত মহিলাৰ মৰ্যাদা তুলনামূলকভাৱে কম হোৱাটোও পৰিলক্ষিত হৈছে।^৩

২০১৭ চনত নিউ ৱৰ্ল্ড ৱেলথী গৱেষণা গোটে শ্ৰীলংকাক মহিলাৰ বাবে বিশ্বৰ ১১ সংখ্যক নিৰাপদ দেশ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰিছিল।^৪

দুটা সহস্ৰাব্দৰো অধিক কাল পূৰ্বে সিংহলী মহিলাসকলৰ বেছিভাগেই ৰাজকীয় আৰু উচ্চ পদবীৰ পুৰুষৰ সৈতে সমতাৰ ক্ষেত্ৰত কিছু ব্যক্তিগত স্বাধীনতা আৰু সামাজিক সুযোগ লাভ কৰিছিল। সিংহলী মহিলাসকলে পুৰুষৰ সৈতে বহু ৰাজহুৱা বিষয়ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল৷ তেওঁলোকে নাৰী আৰু মাতৃ হিচাপে স্বাধীন মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল৷ তেওঁলোকে ব্যক্তিগত আৰু ৰাজহুৱা জীৱনত পৰিচয় পাইছিল আৰু নিজৰ জীৱন-ধাৰণৰ পদ্ধতি বাছি লোৱাৰ স্বাধীনতা আছিল। প্ৰায় ৩০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ পৰা তেওঁলোকে সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে ফলপ্ৰসূ অগ্ৰগতি লাভ কৰিছিল।^৫

শ্ৰীলংকাৰ সমাজত নাৰীৰ ভূমিকাক লৈ কেইবা শতিকা ধৰি বিতৰ্ক আৰু যুঁজ চলি আহিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক যুগত জাতীয়তাবাদী তথা ঔপনিৱেশিক বিৰোধী আন্দোলনৰ এটা উল্লেখযোগ্য ধাৰা ঘৰৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰত মহিলাসকলৰ ভূমিকা আৰু মৰ্যাদাক কেন্দ্ৰ কৰি সৃষ্টি হৈছিল। ঔপনিৱেশিক শাসনৰ পিছৰ পৰিৱৰ্তনশীল বছৰবোৰত শ্ৰীলংকাৰ নীতি-নিৰ্ধাৰকসকলে বিনামূলীয়া স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা-সেৱা তথা ৰাজসাহায্যযুক্ত খাদ্যৰ সামাজিক নীতিৰ পেকেজ প্ৰৱৰ্তন কৰে, যিয়ে মহিলাসকলৰ জীৱনৰ মানদণ্ড নাটকীয়ভাৱে উন্নত কৰে।^৬ দক্ষিণ এছিয়াৰ বাকী দেশসমূহৰ তুলনাত শ্ৰীলংকাৰ মহিলাসকল অতি উন্নত৷ তেওঁলোকৰ আয়ুস উচ্চ, প্ৰায় ৮০ বছৰ৷ ^৭

শ্ৰীলংকাৰ প্ৰতি পাঁচগৰাকী মহিলাৰ ভিতৰত দুগৰাকীয়ে জীৱনকালত সংগীৰ দ্বাৰা ঘৰুৱা হিংসাৰ মুখামুখি হৈছে বুলি চৰকাৰী সমীক্ষাত প্ৰকাশ পাইছে।^৮ সংগীৰ দ্বাৰা হোৱা মানসিক হিংসা ২৭.৯% বুলি বিবেচনা কৰা হৈছে৷ এই হাৰ যোৱা দশকত হোৱা সকলো ধৰণৰ হিংসাৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক। প্ৰতিবেদন অনুসৰি, সংগীয়ে মদ্যপান কৰি থকাৰ সময়ত মহিলাগৰাকী কেতিয়াবা শাৰীৰিক হিংসাৰ বলি হয় যিবোৰ ঘটনা চাহ-বাগিছা থকা অঞ্চলত বেছিকৈ সংঘটিত হয়৷ ইয়াৰ পাছতে এনে ঘটনা দেখা পোৱা যায় ক্ৰমে গ্ৰাম্য আৰু চহৰাঞ্চলত। ১৫ৰ পৰা ৩৪ বছৰৰ বয়সক্ৰমৰ ভিতৰৰ মহিলাসকল সকলো ধৰণৰ হিংসাৰ সন্মুখীন হোৱাৰ সম্ভাৱনীয়তা অধিক আছিল।^৯ ২০১২ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ দেশত ৫,৮৯১ টা শিশু নিৰ্যাতনৰ গোচৰ ৰুজু হৈছে। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ তথ্য অনুসৰি শ্ৰীলংকাৰ ৯০% মহিলাই ৰাজহুৱা পৰিবহণত যৌন নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হৈছে।

ইতিহাস

দুই সহস্ৰাব্দৰ আগতেই সিংহলী মহিলাসকলৰ বেছিভাগ ৰাজকীয় আৰু উচ্চ পদবীৰ লোকে পুৰুষৰ সৈতে সমতাৰ আনুমানিক কিছুমান ব্যক্তিগত স্বাধীনতা আৰু সামাজিক সুযোগ লাভ কৰিছিল। সিংহলী মহিলাসকলে পুৰুষৰ সৈতে বহু ৰাজহুৱা বিষয়ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, নাৰী হিচাপে, মাতৃ হিচাপে স্বাধীন মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল আৰু ব্যক্তিগত আৰু ৰাজহুৱা জীৱনত পৰিচয় আছিল, আৰু নিজৰ জীৱন-ধাৰণৰ পদ্ধতি বাছি লোৱাৰ স্বাধীনতা আছিল। বৌদ্ধ ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত তেওঁলোকে আন এক প্ৰগতিশীল পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে, সাধাৰণ জীৱন ত্যাগ কৰি অভিষেক বিচাৰি। প্ৰায় ৩০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ পৰা তেওঁলোকে সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে যি ফলপ্ৰসূ অগ্ৰগতি লাভ কৰিছিল। মূল কাৰণ সিংহলী সৰু দ্বীপটোৰ বৌদ্ধ নীতি আৰু বৌদ্ধ নীতি-নিয়ম বুলি ক'ব পাৰি। নাৰী বহু পৰিমাণে এই মহান মানৱতাবাদৰ সুফল লাভৰ অধিকাৰী আছিল। ঐতিহাসিক প্ৰমাণ অনুসৰি দ্বীপটোত পূৰ্বে ছয়গৰাকী ৰাণীয়ে শাসন কৰিছিল। কুখ্যাত ৰাণী অনুলা (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪২)ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কেণ্ডীৰ পৰা দেশ শাসন কৰা ডন কাথাৰিনা(১৫৮১)লৈকে। ৰাণী লীলাৱতী (১১৯৭–১২১২) ৰজা পৰাক্ৰমবাহুৰ (১১৫৩–১১৮৬) পত্নী, শ্ৰীলংকা দ্বীপৰ চতুৰ্থ ৰাণী আছিল। শ্ৰীলংকাৰ দ্বিতীয় ৰাজ্য পোলোনাৰুৱাৰ পৰা তেওঁ দেশখন শাসন কৰিছিল।^১০

১৯০৪ চনত চিলন মহিলা সংঘৰ অধীনত শ্ৰীলংকাত মহিলা আন্দোলনে সংগঠিত হয় আৰু ১৯২৫ চনৰ পৰা মল্লিকা কুলাংগানা সমিতি আৰু তাৰ পিছত মহিলা ভোটাধিকাৰ সংঘই মহিলাৰ ভোটাধিকাৰ প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে সফলতাৰে প্ৰচাৰ চলায়, যিটো ১৯৩১ চনত লাভ কৰা হয়।^১১

শ্ৰীলংকাৰ সমাজত নাৰীৰ ভূমিকাক লৈ কেইবা শতিকা ধৰি বিতৰ্ক আৰু যুঁজ চলি আহিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক যুগত জাতীয়তাবাদী, ঔপনিৱেশিক বিৰোধী আন্দোলনৰ এটা উল্লেখযোগ্য ধাৰা ঘৰৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰত চিলনৰ মহিলাসকলৰ ভূমিকা আৰু মৰ্যাদাক কেন্দ্ৰ কৰি আছিল। ঔপনিৱেশিক শাসনৰ পিছৰ পৰিৱৰ্তন বছৰবোৰত শ্ৰীলংকাৰ নীতি নিৰ্ধাৰকসকলে বিনামূলীয়া স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা সেৱা আৰু ৰাজসাহায্যযুক্ত খাদ্যৰ সামাজিক নীতিৰ পেকেজ প্ৰৱৰ্তন কৰে, যিয়ে মহিলাসকলৰ জীৱনৰ মানদণ্ড নাটকীয়ভাৱে উন্নত কৰে।^৬ দক্ষিণ এছিয়াৰ বাকী দেশসমূহৰ তুলনাত শ্ৰীলংকাৰ মহিলাৰ আয়ুস (৮০ বছৰ), সাক্ষৰতা আৰু অৰ্থনৈতিক সুযোগৰ সুবিধা অধিক।^১২

অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন

যোৱা তিনিটা দশকত দক্ষিণ এছিয়াত বিশেষজ্ঞ কৃষি আৰু বহুলাংশে নাৰী শ্ৰমিক শক্তিৰ যথেষ্ট সম্প্ৰসাৰণ ঘটিছে। শ্ৰীলংকাত মহিলাতকৈ পুৰুষৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ সম্ভাৱনা দুগুণ(৩০-৩৫%) দেশখনৰ মহিলা শ্ৰমিক শক্তিৰ অংশগ্ৰহণ নেপাল, চীন আৰু বাংলাদেশৰ দৰে আঞ্চলিক প্ৰতিবেশী দেশসমূহৰ তুলনাত কম। দৰাচলতে শ্ৰীলংকাত শ্ৰম শক্তিৰ অংশগ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ ভিতৰতে ২০ সংখ্যক লিংগ ব্যৱধান আছে। অধ্যয়ন অনুসৰি শ্ৰীলংকাই মহিলা শ্ৰমিক শক্তিৰ অংশগ্ৰহণ আৰু মহিলাসকলে কাম কৰা দৰমহা পোৱা ঘণ্টাৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰি ২০২৫ চনৰ ভিতৰত বাৰ্ষিক জিডিপিত ১৪% (২০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) যোগ কৰিব পাৰে, লগতে মহিলাসকলক উচ্চ উৎপাদনশীলতা খণ্ডত যোগ দিব পাৰে। ভাৰতৰ পিছত এয়া এছিয়া-পেচিফিক অঞ্চলৰ বাবে প্ৰকল্পিত আপেক্ষিকভাৱে সৰ্বাধিক লাভ। প্ৰত্যাশিত ৰাষ্ট্ৰীয় ঋণৰ ডিফল্টৰ প্ৰেক্ষাপটত য’ত মূলধনী বজাৰ আৰু বহুপক্ষীয় ঋণৰ প্ৰৱেশ বন্ধ হ’ব চৰকাৰী ব্যয় হ্ৰাস পাব এই পৰিসৰৰ অৰ্থনৈতিক লাভক আওকাণ কৰিব নোৱাৰি। ২০১৭ চনত ১৫ বছৰ আৰু তাৰ ওপৰৰ ৮৫ লাখ মহিলাৰ ভিতৰত মাত্ৰ ৩১ লাখ মহিলা শ্ৰমিক শক্তিত আছিল, আনহাতে মাত্ৰ ২৯ লাখ মহিলাই কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰিছিল। ইয়াৰে ১৫ লাখ মহিলাই অনানুষ্ঠানিক খণ্ডত কাম কৰি আছিল।^১৩

আইনী অধিকাৰ আৰু সংসদীয় প্ৰতিনিধিত্ব

১৯৩১ চনৰ পৰা শ্ৰীলংকাৰ সংসদত মহিলাসকলে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে আৰু সংসদ আৰু মন্ত্ৰীসভাত উচ্চ পদবীত অধিষ্ঠিত হৈ আহিছে। এতিয়ালৈকে প্ৰধানমন্ত্ৰী হৈছে তিনিগৰাকী মহিলা। ১৯৬০ চনৰ ২১ জুলাইত ছিৰিমাভো বন্দৰনাইকে বিশ্বৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা চৰকাৰৰ মুৰব্বী হিচাপে পৰিগণিত হয়। তেওঁৰ কন্যা চন্দ্ৰিকা কুমাৰতুঙ্গা ১৯৯৪ চনৰ পৰা ২০০৫ চনলৈকে শ্ৰীলংকাৰ ৰষ্ট্ৰপতি আছিল।

ঘৰুৱা আৰু যৌন হিংসা

ঘৰুৱা হিংসা

শ্ৰীলংকাৰ প্ৰতি পাঁচগৰাকী মহিলাৰ ভিতৰত দুগৰাকীয়ে জীৱনকালত সংগীৰ দ্বাৰা হিংসাৰ সম্মুখীন হৈছে বুলি চৰকাৰী সমীক্ষাত প্ৰকাশ পাইছে।^১৪ সংগীৰ হাতত মানসিক হিংসা, যিটোত আৱেগিক নিৰ্যাতন বা মহিলাৰ আচৰণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাটো জড়িত হৈ থাকে, ২৭.৯% ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে, যিটো যোৱা দশকত হোৱা সকলো ধৰণৰ হিংসাৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক আছিল। প্ৰতিবেদন অনুসৰি তেওঁলোকৰ সংগীয়ে মদ্যপান কৰি থকাৰ সময়ত বেছিভাগেই অনুভৱ কৰা শাৰীৰিক হিংসাও বেছিভাগেই বাগিচা অঞ্চলত প্ৰচলিত, তাৰ পিছতে ক্ৰমে গ্ৰাম্য আৰু চহৰ অঞ্চলত। ইয়াত আচৰিত ধৰণৰ বিৱৰণৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা হৈছিল যিয়ে দেখুৱাইছিল যে বেছিভাগ আক্ৰান্ত ল’ৰা-ছোৱালীৰ মাতৃয়ে শিশুসকলে দুঃস্বপ্ন দেখা বুলি কোৱা হৈছে, আনহাতে ৪.৫% ল’ৰা-ছোৱালীয়ে স্কুল এৰি থৈ গৈছে। ১৫ৰ পৰা ৩৪ বছৰৰ ভিতৰৰ মহিলাসকল সকলো ধৰণৰ হিংসাৰ প্ৰতি অধিক প্ৰৱণ আছিল।^১৫ ২০১২ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে দেশখনত ৫,৮৯১ টা শিশু নিৰ্যাতনৰ গোচৰ ৰুজু হৈছে। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মতে শ্ৰীলংকাৰ ৯০% মহিলাই ৰাজহুৱা পৰিবহণত যৌন নিৰ্যাতনৰ সম্মুখীন হৈছে।^১৬

ধৰ্ষণ

শ্ৰীলংকাত প্ৰাপ্তসয়স্কৰ বয়স ১৬ বছৰ যিটো ষোল্ল বছৰৰ তলৰ শিশুক নাবালক বুলি গণ্য কৰা হয়, গতিকে ১৬ বছৰ বা তাৰ তলৰ কোনো ব্যক্তিৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা ব্যক্তিক বিধিগত ধৰ্ষণকাৰী কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়।^১৭ ২০২০ চনৰ তুলনাত ২০২১ চনত বিধিগত ধৰ্ষণৰ গোচৰ ৩৫% বৃদ্ধি পাইছে বুলি ২০২১ চনৰ শ্ৰীলংকা আৰক্ষীৰ কৰ্মক্ষমতাৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশ পাইছে। ২০২০ চনত প্ৰায় ১,০১৬ টা ৰোগী আৰু ২০২১ চনত যদি ৰিপৰ্ট কৰা কাণ্ডৰ সংখ্যা ৩৬১ লৈ বৃদ্ধি পায়।^১৮