পানীৰ উৰ্ধগতি

পানীৰ উৰ্ধগতি বা আপৱেলিং এক সাগৰীয় পৰিঘটনা, এই ঘটনাত গভীৰ পানীৰপৰা সাগৰৰ পৃষ্ঠৰফালে ঘন, শীতল আৰু সাধাৰণতে পুষ্টিকৰ পানীৰ বতাহৰদ্বাৰা পৰিচালিত গতি জড়িত। ই উষ্ণ আৰু সাধাৰণতে পুষ্টিকৰ উপাদান ক্ষয় হোৱা পৃষ্ঠীয় পানীৰ ঠাই লয়। পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ সমৃদ্ধ উৰ্ধমুখী পানীয়ে ফাইটোপ্লাংকটনৰ দৰে প্ৰাথমিক উৎপাদকৰ বৃদ্ধি আৰু প্ৰজননক উদ্দীপিত কৰে। ফাইটোপ্লাংকটনৰ জৈৱবস্তু আৰু সেই অঞ্চলসমূহত শীতল পানীৰ উপস্থিতিয়ে শীতল সাগৰৰ পৃষ্ঠৰ উষ্ণতা (SST) আৰু ’ক্ল’ৰ’ফিল এ’ৰ উচ্চ ঘনত্বৰদ্বাৰা উৰ্ধগতিৰ অঞ্চল চিনাক্ত কৰাত সহজ কৰে।^১২

পানীৰ উৰ্ধগতিৰ অঞ্চলত পুষ্টিকৰ উপাদানৰ উপলভ্যতা বৃদ্ধিৰ ফলত প্ৰাথমিক উৎপাদনৰ মাত্ৰা অধিক হয় আৰু তেনেকৈ মীন উৎপাদন হয়। বিশ্বৰ মুঠ সাগৰীয় মাছ ধৰাৰ প্ৰায় ২৫% পাঁচটা উৰ্ধগতিৰপৰা আহে, যিয়ে মুঠ সাগৰীয় অঞ্চলৰ মাত্ৰ ৫%হে দখল কৰে।^৩ উপকূলীয় সোঁত বা বিচ্ছিন্ন মুকলি সাগৰৰদ্বাৰা পৰিচালিত উৰ্ধগতিয়ে পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ সমৃদ্ধ পানী আৰু বিশ্বৰ মীন উৎপাদনত সৰ্বাধিক প্ৰভাৱ পেলায়।^৩৪

ব্যৱস্থা

উত্থান ঘটাবলৈ একেলগে কাম কৰা তিনিটা মূল চালক হ’ল বতাহ, ক’ৰিঅ’লিছ বল আৰু একমান পৰিবহণ। বিভিন্ন ধৰণৰ উৰ্ধগতিৰ বাবে ইহঁতে বেলেগ বেলেগ ধৰণে কাম কৰে, কিন্তু সাধাৰণ প্ৰভাৱ একে থাকে।^৫ পানীৰ উৰ্ধগতিৰ সামগ্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াত বতাহ সাগৰৰ পৃষ্ঠৰ ওপৰেৰে এটা বিশেষ দিশত বয়, যাৰ ফলত বতাহ-পানীৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হয়। বতাহৰ ফলত ক’ৰিঅ’লিছ বল আৰু একমান পৰিবহণৰ বাবে পানীয়ে বতাহৰ দিশৰ পৰা ৯০ ডিগ্ৰী জাল পৰিবহণ কৰিছে। একমান পৰিবহণৰ ফলত পানীৰ পৃষ্ঠীয় স্তৰটো বতাহৰ দিশৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ ডিগ্ৰী কোণত গতি কৰে আৰু সেই স্তৰ আৰু ইয়াৰ তলৰ স্তৰৰ মাজৰ ঘৰ্ষণৰ ফলত একেৰাহে স্তৰবোৰ একে দিশতে গতি কৰে। ইয়াৰ ফলত পানীৰ স্তম্ভৰ তললৈ পানীৰ সৰ্পিল ধাৰা এটা গতি কৰে। তাৰ পিছত, পানী কোনফালে গতি কৰিব সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰে ক’ৰিঅ’লিছ বলবোৰে; উত্তৰ গোলাৰ্ধত পানী বতাহৰ দিশৰ সোঁফালে পৰিবহণ কৰা হয়। দক্ষিণ গোলাৰ্ধত পানী বতাহৰ বাওঁফালে পৰিবহণ কৰা হয়।^৬ যদি পানীৰ এই নেট গতিবিধি বিচ্ছিন্ন হয়, তেন্তে হেৰাই যোৱা পানীৰ ঠাইত গভীৰ পানীৰ ওপৰলৈ উঠি যোৱা হয়।^১৫

প্ৰকাৰ

সাগৰৰ প্ৰধান উৰ্ধগতিবোৰ সোঁতৰ বিচ্ছিন্নতাৰ সৈতে জড়িত যিয়ে গভীৰ, ঠাণ্ডা, পুষ্টিকৰ পানী পৃষ্ঠলৈ আনে। উপকূলীয় উৰ্ধগতি, সাগৰৰ ভিতৰৰ অংশত বৃহৎ পৰিসৰৰ বতাহৰ দ্বাৰা পৰিচালিত উৰ্ধগতি, ঘূৰ্ণীবতাহৰ সৈতে জড়িত উৰ্ধগতি, ভূ-প্ৰকৃতিগতভাৱে জড়িত উৰ্ধগতি আৰু সাগৰৰ ভিতৰৰ অংশত বহল-বিস্তাৰিত উৰ্ধগতি।

উপকূলীয়

উপকূলীয় পানীৰ উৰ্ধগতি হৈছে আটাইতকৈ পৰিচিতপ্ৰকাৰৰ উৰ্ধগতি, আৰু ই মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ সৈতে আটাইতকৈ ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত কাৰণ ই বিশ্বৰ কিছুমান আটাইতকৈ উৎপাদনশীল মীনপালনক সমৰ্থন কৰে। বতাহৰ দিশ উপকূলৰ সমান্তৰাল হ’লে আৰু বতাহৰদ্বাৰা পৰিচালিত সোঁতৰ সৃষ্টি হ’লে উপকূলীয় উৰ্ধগতি হ’ব। বতাহৰদ্বাৰা পৰিচালিত সোঁতবোৰ উত্তৰ গোলাৰ্ধৰ বতাহৰ সোঁফালে আৰু দক্ষিণ গোলাৰ্ধৰ বাঁওফালে ক’ৰিঅ’লিছ প্ৰভাৱৰ বাবে গতি পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ফলত বতাহৰ দিশৰ সৈতে সমান কোণত পৃষ্ঠীয় পানীৰ মুখ্য গতি হয়, যাক একমান পৰিবহণ বুলি জনা যায়। যেতিয়া একমান পৰিবহণ উপকূলৰপৰা আঁতৰত ঘটি থাকে, তেতিয়া আঁতৰি যোৱা পৃষ্ঠীয় পানীৰ ঠাইত গভীৰ, ঠাণ্ডা আৰু ঘন পানীয়ে ঠাই লয়।^৪ সাধাৰণতে এই উৰ্ধগতিৰ প্ৰক্ৰিয়াটো প্ৰতিদিনে প্ৰায় ৫–১০ মিটাৰ হাৰত ঘটে, কিন্তু বতাহৰ শক্তি আৰু দূৰত্বৰ বাবে উপকূলৰপিনে উৰ্ধগতিৰ হাৰ আৰু সম্ভাৱনীয়তা পৰিৱৰ্তন হ'ব পাৰে।^১৭

গভীৰ পানীত নাইট্ৰেট, ফছফেট আৰু চিলিচিক এচিডকে ধৰি পুষ্টিকৰ উপাদান থাকে, নিজেই পৃষ্ঠীয় পানীৰপৰা ডুব যোৱা জৈৱিক পদাৰ্থ (মৃত/ধ্বংসিত প্লাংকটন)ৰ পচনৰ ফল। এই পুষ্টিকৰ পদাৰ্থবোৰ পৃষ্ঠলৈ অনাৰ সময়ত ফাইটোপ্লাংকটনে দ্ৰৱীভূত CO2 (কাৰ্বন ডাই অক্সাইড) আৰু সূৰ্য্যৰপৰা অহা পোহৰ শক্তিৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰি সালোক সংশ্লেষণৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে জৈৱিক যৌগ উৎপন্ন কৰে। সেয়েহে পানীৰ উৰ্ধগতিৰ অঞ্চলৰ ফলত সাগৰৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ তুলনাত প্ৰাথমিক উৎপাদন (ফাইটোপ্লাংকটনে নিৰ্ধাৰণ কৰা কাৰ্বনৰ পৰিমাণ) অতি উচ্চ মাত্ৰাৰ সৃষ্টি হয়। বিশ্বৰ সামুদ্ৰিক উৎপাদনশীলতাৰ প্ৰায় ৫০% ইহঁতে।^৮ উচ্চ প্ৰাথমিক উৎপাদনে খাদ্য শৃংখলৰ ওপৰলৈ বিয়পি পৰে কাৰণ ফাইটোপ্লাংকটন সাগৰীয় খাদ্য শৃংখলৰ গুৰিতে থাকে।^৯

খাদ্য শৃংখলটোৱে নিম্নোক্ত পদ্ধতি অনুসৰণ কৰে:

• ফাইট’প্লাংকটন → জুপ্লাংকটন → চিকাৰী জুপ্লাংকটন→ ফিল্টাৰ ফিডাৰচ → চিকাৰী মাছ^৪ → সাগৰীয় চৰাই, সাগৰীয় স্তন্যপায়ী প্ৰাণী^১০

কিছুমান অঞ্চলত উপকূলীয় উৰ্ধগতি বছৰজুৰি থাকে, যাক প্ৰধান উপকূলীয় উৰ্ধগতিৰ ব্যৱস্থা বুলি জনা যায় আৰু আন অঞ্চলত বছৰৰ কিছুমান মাহতহে হয়, যাক ঋতুভিত্তিক উপকূলীয় উৰ্ধগতি ব্যৱস্থা বুলি জনা যায়। এই উৰ্ধগতি ব্যৱস্থাসমূহৰ বহুতো তুলনামূলকভাৱে উচ্চ কাৰ্বন উৎপাদনশীলতাৰ সৈতে জড়িত আৰু সেয়েহে ইয়াক বৃহৎ সাগৰীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰ হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হয়।^১১

বিশ্বজুৰি পানীৰ উৰ্ধগতিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত পাঁচটা প্ৰধান উপকূলীয় সোঁত আছে: কেনেৰী সোঁত (উত্তৰ-পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ ওচৰত), বেংগুৱেলা সোঁত (দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ওচৰত), কেলিফৰ্ণিয়া সোঁত (কেলিফৰ্ণিয়া আৰু অৰেগনৰ ওচৰত), হামবল্ড সোঁত (পেৰু আৰু চিলিৰ ওচৰত), আৰু ছোমালি সোঁত (ছ’মালিয়া আৰু ওমানৰ ওচৰত)। এই সকলোবোৰ সোঁতে প্ৰধান মীনপালনক সমৰ্থন কৰে। উপকূলীয় উত্থান প্ৰধানকৈ হোৱা চাৰিটা প্ৰধান পূব সীমাৰ প্ৰৱাহ হ’ল কেনেৰী সোঁত, বেংগুৱেলা সোঁত, কেলিফৰ্ণিয়া সোঁত আৰু হামবল্ড সোঁত।^১২ বেংগুৱেলা সোঁত দক্ষিণ আটলাণ্টিক উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় গাইৰৰ পূব সীমা আৰু ইয়াক উত্তৰ আৰু দক্ষিণ উপ-ব্যৱস্থাত বিভক্ত কৰিব পাৰি আৰু দুয়োটা অঞ্চলতে আপৱেলিং সংঘটিত হয়। উপ-ব্যৱস্থাসমূহক লুডেৰিটজৰপৰা স্থায়ী আপৱেলিং অঞ্চলৰদ্বাৰা বিভক্ত কৰা হৈছে, যিটো বিশ্বৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী উৰ্ধগতিৰ অঞ্চল। কেলিফৰ্ণিয়া সোঁত ব্যৱস্থা (CCS) হৈছে উত্তৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ পূব সীমাৰ সোঁত যিটো উত্তৰ আৰু দক্ষিণ বিভাজনৰদ্বাৰাও বৈশিষ্ট্যযুক্ত। এই ব্যৱস্থাৰ বিভাজন কেলিফৰ্ণিয়াৰ পইণ্ট কনচেপচনত দক্ষিণত দুৰ্বল উৰ্ধগতি আৰু উত্তৰত প্ৰবল উৰ্ধগতিৰ বাবে ঘটে। কেনেৰী সোঁত উত্তৰ আটলাণ্টিক গাইৰৰ পূব সীমা প্ৰৱাহ আৰু কেনেৰী দ্বীপপুঞ্জৰ উপস্থিতিৰ বাবেও ই পৃথক। শেষত হামবল্ড সোঁত বা পেৰু সোঁত দক্ষিণ আমেৰিকাৰ উপকূলৰ কাষেৰে পেৰুৰপৰা চিলিলৈ পশ্চিম দিশলৈ বৈ যায় আৰু সাগৰৰ পাৰৰপৰা ১০০০ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত বিস্তৃত হয়।^৮ এই চাৰিটা পূব সীমাৰ সোঁতে সাগৰৰ উপকূলীয় উৰ্ধগতিৰ অঞ্চলৰ অধিকাংশই গঠন কৰে।

বিষুৱীয়

বিষুৱৰেখাত পানীৰ উৰ্ধগতি আন্তঃক্ৰান্তীয় অভিসৰণ মণ্ডল (ITCZ)ৰ সৈতে জড়িত যিটো প্ৰকৃততে গতি কৰে, আৰু ফলস্বৰূপে, ই প্ৰায়ে বিষুৱৰেখাৰ ঠিক উত্তৰ বা দক্ষিণে অৱস্থিত। উত্তৰ-পূব আৰু দক্ষিণ-পূবৰপৰা পূব দিশৰ (পশ্চিম দিশলৈ) বাণিজ্যিক বতাহ বয় আৰু পশ্চিম দিশৰপৰা বৈ যোৱা বিষুৱৰেখাৰ কাষেৰে একত্ৰিত হৈ আইটিচিজেড গঠন কৰে। যদিও বিষুৱৰেখাৰ কাষেৰে কোনো ক’ৰিঅ’লিছ বল উপস্থিত নাই, তথাপি বিষুৱৰেখাৰ ঠিক উত্তৰ আৰু দক্ষিণে উৰ্ধগতি ঘটে। ইয়াৰ ফলত এটা বিচ্ছিন্নতা ঘটে, তলৰপৰা ঘন, পুষ্টিকৰ পানী ওপৰলৈ উঠি যায় আৰু ইয়াৰ ফলত এইটো উল্লেখযোগ্য যে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ বিষুৱীয় অঞ্চলটোক মহাকাশৰপৰা উচ্চ ফাইটোপ্লাংকটন ঘনত্বৰ বহল ৰেখা হিচাপে ধৰা পেলাব পাৰি।^৩

দক্ষিণ মহাসাগৰ

দক্ষিণ মহাসাগৰতো বৃহৎ পৰিসৰৰ আপৱেলিং পোৱা যায়। ইয়াত এণ্টাৰ্কটিকাৰ চাৰিওফালে পশ্চিমৰ (পূব দিশৰ) প্ৰবল বতাহ বলি থাকে, যাৰ ফলত উত্তৰ দিশলৈ পানীৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰৱাহ ঘটে। এইটো আচলতে একপ্ৰকাৰৰ উপকূলীয় উৰ্ধগতি। যিহেতু দক্ষিণ আমেৰিকা আৰু এণ্টাৰ্কটিকা উপদ্বীপৰ ডগাৰ মাজত মুকলি অক্ষাংশৰ এটা বেণ্ডত কোনো মহাদেশ নাই, গতিকে এই পানীৰ কিছু অংশ বহু গভীৰতাৰপৰা ওপৰলৈ টানি অনা হয়। বহুতো সংখ্যাগত আৰ্হি আৰু পৰ্যবেক্ষণ সংশ্লেষণত দক্ষিণ মহাসাগৰৰ আপৱেলিঙে গভীৰ ঘন পানী পৃষ্ঠলৈ অনাৰ প্ৰাথমিক উপায়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এণ্টাৰ্কটিকাৰ কিছুমান অঞ্চলত উপকূলৰ ওচৰৰ বতাহৰদ্বাৰা পৰিচালিত উৰ্ধগতিয়ে তুলনামূলকভাৱে উষ্ণ চাৰ্কামপোলাৰ গভীৰ পানীক মহাদেশীয় শ্বেল্ফলৈ টানি আনে, য'ত ই বৰফৰ শ্বেল্ফৰ গলনা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে আৰু বৰফৰ তৰপৰ স্থিৰতাক প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।^১৩ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ পশ্চিম উপকূল, উত্তৰ-পশ্চিম আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম আফ্ৰিকা, আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম আৰু দক্ষিণ অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ওচৰতো অগভীৰ, বতাহৰদ্বাৰা পৰিচালিত উত্থান পোৱা যায়, এই সকলোবোৰ সাগৰীয় উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় উচ্চ চাপৰ পৰিসঞ্চালনৰ সৈতে জড়িত॥

সাগৰীয় পৰিসঞ্চালনৰ কিছুমান আৰ্হিৰপৰা অনুমান কৰা হয় যে বহল পৰিসৰৰ আপৱেলিং ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত হয়, কাৰণ চাপৰদ্বাৰা পৰিচালিত প্ৰৱাহে পানীক নিম্ন অক্ষাংশৰফালে অভিসৰণ কৰে য'ত ওপৰৰপৰা বিস্তাৰিতভাৱে উষ্ণ হয়। প্ৰয়োজনীয় প্ৰসাৰণ সহগ অৱশ্যে প্ৰকৃত সাগৰত পৰ্যবেক্ষণ কৰাতকৈ ডাঙৰ যেন লাগে। তথাপি, কিছুমান বিস্তাৰিত আপৱেলিং সম্ভৱতঃ ঘটে।

অন্যান্য উৎস

• যেতিয়া সাগৰৰ পাৰৰ দ্বীপ, ৰিজ বা সাগৰীয় পৰ্বতে যেতিয়া গভীৰ সোঁতৰ বিচ্যুতি ঘটায়, তেতিয়া স্থানীয় আৰু মাজে মাজে উপস্থিত হোৱা আপৱেলিং হ'ব পাৰে অন্যথা কম উৎপাদনশীল সাগৰীয় অঞ্চলত পুষ্টিকৰ অঞ্চল প্ৰদান কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে গালাপাগোছ দ্বীপপুঞ্জ আৰু ছিচেলছ দ্বীপপুঞ্জৰ চাৰিওফালে থকা আপৱেলিং, য'ত প্ৰধান পেলেজিক মীনপালন আছে।^৩
• অনুভূমিক বতাহৰ ক্ষেত্ৰত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে ছিয়াৰ থাকিলে যিকোনো ঠাইতে আপৱেলিং হ’ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে যেতিয়া গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ঘূৰ্ণীবতাহে কোনো অঞ্চল অতিক্ৰম কৰে, সাধাৰণতে যেতিয়া ঘণ্টাত ৫ মাইল (ঘণ্টাত ৮ কিলোমিটাৰ)তকৈ কম বেগত গতি কৰে। ঘূৰ্ণীবতাহৰ বতাহে একমান স্তৰৰ পৃষ্ঠীয় পানীত বিচ্ছিন্নতা সৃষ্টি কৰে, যাৰ বাবে ধাৰাবাহিকতা বজাই ৰাখিবলৈ গভীৰ পানীৰ ওপৰলৈ উঠি যোৱাৰ প্ৰয়োজন হয়।^১৪
• কৃত্ৰিম আপৱেলিং এনে যন্ত্ৰৰদ্বাৰা উৎপন্ন হয় যিয়ে সাগৰৰ তৰংগ শক্তি বা সাগৰৰ তাপ শক্তিৰ ৰূপান্তৰ ব্যৱহাৰ কৰি পানী পৃষ্ঠলৈ পাম্প কৰে। সাগৰীয় বতাহৰ টাৰ্বাইনেও আপৱেলিং উৎপন্ন কৰে বুলি জনা যায়।^১৫ সাগৰীয় ঢৌৰ যন্ত্ৰই প্লাংকটন ফুল উৎপন্ন কৰা দেখা গৈছে।^১৬

তাৰতম্য

বতাহৰ শক্তি আৰু ঋতুৰ পৰিৱৰ্তনশীলতাৰ লগতে পানীৰ উলম্ব গঠন, তলৰ বেথিমেট্ৰিৰ তাৰতম্য আৰু সোঁতৰ অস্থিৰতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

কিছুমান অঞ্চলত উৰ্ধগতি হৈছে ঋতুভিত্তিক পৰিঘটনা যাৰ ফলত উপকূলীয় পানীত বসন্তকালীন ফুলৰ দৰে সময়ে সময়ে উৎপাদনশীল হৈ বিকশিত হয়। স্থলভাগৰ ওপৰৰ উষ্ণ, লঘু বতাহ আৰু সাগৰৰ ওপৰৰ শীতল ঘন বতাহৰ মাজত উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্যৰ ফলত বতাহৰ ফলত উত্থান ঘটে। নাতিশীতোষ্ণ অক্ষাংশত উষ্ণতাৰ বৈপৰীত্য ঋতু অনুসৰি বহু পৰিমাণে পৰিৱৰ্তনশীল হয়, যাৰ ফলত বসন্ত আৰু গ্ৰীষ্মকালত প্ৰবল উত্থানৰ সময়ৰ সৃষ্টি হয়, শীতকালত দুৰ্বল বা কোনো উত্থান নহয়। উদাহৰণস্বৰূপে, অৰেগনৰ উপকূলত ছমাহৰ উত্থানৰ ঋতুত কম বা একেবাৰেই উত্থান নোহোৱা সময়ৰদ্বাৰা পৃথক চাৰি বা পাঁচটা শক্তিশালী আপৱেলিং পৰিঘটনা হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অক্ষাংশত উষ্ণতাৰ বৈপৰীত্য অধিক স্থিৰ হৈ থাকে, যাৰ ফলত বছৰটোৰ ভিতৰত অহৰহ উত্থানৰ সৃষ্টি হয়। উদাহৰণস্বৰূপে পেৰুৰ উত্থান বছৰৰ বেছিভাগ সময়েই ঘটে, যাৰ ফলত চাৰ্ডিন আৰু এঞ্চ'ভিৰ বাবে বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাগৰীয় মীন পালন হয়।^৪

বিষম বছৰত যেতিয়া বাণিজ্যিক বতাহ দুৰ্বল বা ওলোটা হয়, তেতিয়া ওপৰলৈ উঠা পানী বহুত উষ্ণ আৰু পুষ্টিকৰ উপাদান কম হয়, যাৰ ফলত জৈৱবস্তু আৰু ফাইটোপ্লাংকটনৰ উৎপাদনশীলতা তীব্ৰভাৱে হ্ৰাস পায়। এই পৰিঘটনাটোক এল নিনো-দক্ষিণ দোলন (ENSO) ইভেণ্ট বুলি জনা যায়। পেৰুৰ আপৱেলিং ব্যৱস্থাটো ENSOৰ পৰিঘটনাৰ প্ৰতি বিশেষভাৱে দুৰ্বল, আৰু ই উৎপাদনশীলতাৰ ক্ষেত্ৰত চৰম আন্তঃবাৰ্ষিক পৰিৱৰ্তনশীলতাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।^৪

বেথিমেট্ৰিৰ পৰিৱৰ্তনে আপৱেলিঙৰ শক্তিত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, উপকূলৰপৰা বাহিৰলৈ বিস্তৃত ছাবমেৰিন ৰিজে চুবুৰীয়া অঞ্চলতকৈ অধিক অনুকূল আপৱেলিং পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰিব। সাধাৰণতে এনে ৰিজত আপৱেলিং আৰম্ভ হয় আৰু অন্য স্থানত বিকশিত হোৱাৰ পিছতো ৰিজত আটাইতকৈ শক্তিশালী হৈ থাকে।^৪

উচ্চ উৎপাদনশীলতা

আটাইতকৈ উৎপাদনশীল আৰু উৰ্বৰ সাগৰীয় অঞ্চল, আপৱেলিং অঞ্চলসমূহ সাগৰীয় উৎপাদনশীলতাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস। সমগ্ৰ ট্ৰফিক স্তৰতে ইহঁতে শ শ প্ৰজাতিক আকৰ্ষণ কৰে; এই ব্যৱস্থাসমূহৰ বৈচিত্ৰ্য সাগৰীয় গৱেষণাৰ বাবে এক কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ আহিছে। আপৱেলিং অঞ্চলৰ সাধাৰণ ট্ৰফিক স্তৰ আৰু আৰ্হি অধ্যয়ন কৰি থাকোঁতে গৱেষকসকলে আৱিষ্কাৰ কৰিছে যে আপৱেলিং ব্যৱস্থাই ৱাচ্প-ৱেইষ্টৰ সমৃদ্ধিৰ আৰ্হি প্ৰদৰ্শন কৰে। এই ধৰণৰ আৰ্হিত উচ্চ আৰু নিম্ন ট্ৰফিক মাত্ৰাক উচ্চ প্ৰজাতিৰ বৈচিত্ৰ্যই ভালদৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। কিন্তু মধ্যৱৰ্তী ট্ৰফিক স্তৰটোক মাত্ৰ এটা বা দুটা প্ৰজাতিৰদ্বাৰাহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়। সৰু, পেলেজিক মাছৰে গঠিত এই ট্ৰফিক স্তৰটোৱে সাধাৰণতে উপস্থিত সকলো মাছৰ প্ৰজাতিৰ প্ৰজাতিৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰায় তিনিৰপৰা চাৰি শতাংশহে গঠন কৰে। তলৰ ট্ৰফিক স্তৰসমূহত গড়ে প্ৰায় ৫০০ প্ৰজাতিৰ কপেপড, ২৫০০ প্ৰজাতিৰ গেষ্ট্ৰ’পড আৰু ২৫০০ প্ৰজাতিৰ ক্ৰুষ্টেচিয়ানৰ সৈতে অতি ভালদৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে। শিখৰ আৰু শিখৰৰ ওচৰৰ ট্ৰফিক স্তৰত সাধাৰণতে প্ৰায় ১০০ প্ৰজাতিৰ সাগৰীয় স্তন্যপায়ী আৰু প্ৰায় ৫০ প্ৰজাতিৰ সাগৰীয় চৰাই থাকে। গুৰুত্বপূৰ্ণ মধ্যৱৰ্তী ট্ৰফিক প্ৰজাতিসমূহ অৱশ্যে সৰু পেলেজিক মাছ যিয়ে সাধাৰণতে ফাইটোপ্লাংকটন খায়। বেছিভাগ আপৱেলিং ব্যৱস্থাতে এই প্ৰজাতিবোৰ হয় এঞ্চ'ভি বা চাৰ্ডিন হয় আৰু সাধাৰণতে মাত্ৰ এটাহে থাকে যদিও মাজে মাজে দুটা বা তিনিটা প্ৰজাতি উপস্থিত থাকিব পাৰে। এই মাছবোৰ ডাঙৰ ডাঙৰ পেলেজিক মাছ, সাগৰীয় স্তন্যপায়ী, সাগৰীয় চৰাই আদি চিকাৰীৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ খাদ্যৰ উৎস। যদিও ইহঁত ট্ৰফিক পিৰামিডৰ গুৰিতে নহয়, ইহঁতে সমগ্ৰ সাগৰীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰক সংযোগ কৰা আৰু আপৱেলিং জ’নৰ উৎপাদনশীলতা ইমান উচ্চ কৰি ৰখা অতি প্ৰয়োজনীয় প্ৰজাতি।^১২

উৰ্ধগতি পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ প্ৰতি ভাবুকি

এই গুৰুত্বপূৰ্ণ মধ্যৱৰ্তী ট্ৰফিক স্তৰ আৰু সমগ্ৰ আপৱেলিং ট্ৰফিক পৰিৱেশ তন্ত্ৰ দুয়োটাৰে বাবে এটা ডাঙৰ ভাবুকি হৈছে বাণিজ্যিক মাছ ধৰাৰ সমস্যা। যিহেতু আপৱেলিং অঞ্চলসমূহ বিশ্বৰ আটাইতকৈ উৎপাদনশীল আৰু প্ৰজাতি সমৃদ্ধ অঞ্চল, গতিকে ইয়াত অধিকসংখ্যক বাণিজ্যিক মাছমৰীয়া আৰু মীনপালক আকৰ্ষণ কৰে। এফালে এইটো আপৱেলিং প্ৰক্ৰিয়াৰ আন এটা সুবিধা কাৰণ ই সাগৰীয় প্ৰাণীৰ উপৰি ইমানবোৰ মানুহ আৰু জাতিৰ বাবে খাদ্য আৰু আয়ৰ এক কাৰ্য্যক্ষম উৎস হিচাপে কাম কৰে। কিন্তু যিকোনো পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ দৰেই কোনো জনসংখ্যাৰপৰা অতিৰিক্ত মাছ ধৰাৰ পৰিণতি সেই জনসংখ্যা আৰু সামগ্ৰিকভাৱে পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ বাবে ক্ষতিকাৰক হ’ব পাৰে। আপৱেলিং পৰিৱেশ তন্ত্ৰত উপস্থিত প্ৰতিটো প্ৰজাতিয়ে সেই পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ কাৰ্য্যকলাপত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। যদি এটা প্ৰজাতিৰ যথেষ্ট পৰিমাণে ক্ষয় হয়, তেন্তে বাকী ট্ৰফিক স্তৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ পৰিব। উদাহৰণস্বৰূপে, যদি কোনো জনপ্ৰিয় চিকাৰ প্ৰজাতিক মীনপালনৰ লক্ষ্য কৰি লোৱা হয়, তেন্তে মাছমৰীয়াসকলে কেৱল ওপৰলৈ উঠি অহা পানীত জাল পেলাই এই প্ৰজাতিৰ লাখ লাখ ব্যক্তি সংগ্ৰহ কৰিব পাৰে। এই মাছবোৰ ক্ষয় হোৱাৰ লগে লগে এই মাছবোৰ চিকাৰ কৰাসকলৰ খাদ্যৰ উৎসও ক্ষয় হয়। গতিকে লক্ষ্য কৰি লোৱা মাছৰ চিকাৰীবোৰ মৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব, আৰু ওপৰৰ চিকাৰীবোৰক খুৱাবলৈ ইমান বেছি নাথাকিব। এই ব্যৱস্থা সমগ্ৰ খাদ্য শৃংখলতে চলি থাকে, যাৰ ফলত পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ সম্ভাৱ্য পতন ঘটে। সম্ভৱ যে সময়ৰ লগে লগে পৰিৱেশ তন্ত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ হ’ব পাৰে, কিন্তু এইবোৰৰ দৰে পৰিঘটনাৰপৰা সকলো প্ৰজাতিয়েই সুস্থ হৈ উঠিব নোৱাৰে। যদিও প্ৰজাতিটোৱে খাপ খাব পাৰে, তথাপি পানীৰ এই উৰ্ধগতি সম্প্ৰদায়ৰ পুনৰ্গঠনত পলম হ’ব পাৰে।^১২

এনে পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ পতনৰ সম্ভাৱনাই হৈছে আপৱেলিং অঞ্চলত মীনপালনৰ একেবাৰে বিপদ। মীনপালনে বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ মাছক লক্ষ্য কৰি ল’ব পাৰে, আৰু সেয়েহে ই পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ বহু প্ৰজাতিৰ বাবে প্ৰত্যক্ষ ভাবুকি, অৱশ্যে ই মধ্যৱৰ্তী পেলেজিক মাছৰ বাবে সৰ্বাধিক ভাবুকি কঢ়িয়াই আনে। যিহেতু এই মাছবোৰে আপৱেলিং পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ সমগ্ৰ ট্ৰফিক প্ৰক্ৰিয়াৰ মূল ৰূপ গঠন কৰে, গতিকে সমগ্ৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰটোত ইহঁতৰ প্ৰতিনিধিত্ব অতিশয় বেছি (যদিও মাত্ৰ এটা প্ৰজাতি উপস্থিত থাকে)। দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে এই মাছবোৰ মীনপালনৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় লক্ষ্য হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে কাৰণ ইহঁতৰ সমগ্ৰ ধৰাৰ প্ৰায় ৬৪ শতাংশই পেলেজিক মাছৰে গঠিত। ইয়াৰ ভিতৰত সাধাৰণতে মধ্যৱৰ্তী ট্ৰফিক স্তৰ গঠন কৰা ছটা মূল প্ৰজাতিয়ে ধৰাৰ আধাতকৈও অধিক প্ৰজাতি প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।^১২

ইহঁতৰ অনুপস্থিতিৰ বাবে প্ৰত্যক্ষভাৱে পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ পতনৰ কাৰণ হোৱাৰ উপৰি ইয়াৰ ফলত আন বিভিন্ন পদ্ধতিৰ জৰিয়তেও পৰিৱেশ তন্ত্ৰত সমস্যাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। ট্ৰফিক স্তৰত থকা জীৱ-জন্তুবোৰ হয়তো সম্পূৰ্ণৰূপে অনাহাৰে মৃত্যুমুখত পৰি মৃত্যুমুখত নপৰে, কিন্তু খাদ্যৰ যোগান হ্ৰাস পোৱাটোৱে তথাপি জনসংখ্যাক আঘাত কৰিব পাৰে। যদি জীৱ-জন্তুৱে পৰ্যাপ্ত খাদ্য নাপায় তেন্তে ইয়াৰ প্ৰজনন ক্ষমতা হ্ৰাস পাব অৰ্থাৎ ইহঁতে সচৰাচৰৰ দৰে সঘনাই বা সফলতাৰে প্ৰজনন নকৰে। ইয়াৰ ফলত জনসংখ্যা হ্ৰাস পাব পাৰে, বিশেষকৈ যিবোৰ প্ৰজাতিৰ স্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত সঘনাই প্ৰজনন নকৰে বা জীৱনৰ শেষৰফালে প্ৰজনন ক্ষেত্ৰত পৰিপক্ব হয়। আন এটা সমস্যা হ’ল মীনপালনৰ বাবে কোনো প্ৰজাতিৰ জনসংখ্যা হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত জিনীয় বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস পাব পাৰে, যাৰ ফলত এটা প্ৰজাতিৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস পাব পাৰে। যদিহে প্ৰজাতিৰ বৈচিত্ৰ্য বহু পৰিমাণে হ্ৰাস পায়, তেন্তে ইমান পৰিৱৰ্তনশীল আৰু দ্ৰুত পৰিৱৰ্তনশীল পৰিৱেশত ইয়াৰ ফলত প্ৰজাতিটোৰ বাবে সমস্যাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে; ইহঁতে খাপ খাব নোৱাৰিবও পাৰে, যাৰ ফলত জনসংখ্যা বা পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ পতন ঘটিব পাৰে।^১২

আপৱেলিং অঞ্চলৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ প্ৰতি আন এটা ভাবুকি হৈছে এল নিনো-দক্ষিণ দোলন (ENSO) ব্যৱস্থা বা অধিক নিৰ্দিষ্টভাৱে এল নিনোৰ পৰিঘটনা। স্বাভাৱিক সময়ছোৱাত আৰু লা নিনাৰ পৰিঘটনাৰ সময়ত পূবৰ বাণিজ্যিক বতাহ এতিয়াও প্ৰবল, যিয়ে আপৱেলিং প্ৰক্ৰিয়াটোক আগুৱাই লৈ যায়। কিন্তু এল নিনোৰ সময়ত বাণিজ্যিক বতাহ দুৰ্বল হয়, যাৰ ফলত বিষুৱীয় অঞ্চলত পানীৰ উত্থান হ্ৰাস পায় কাৰণ বিষুৱৰেখাৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণে পানীৰ বিচ্ছিন্নতা ইমান প্ৰবল বা ইমান প্ৰচলিত নহয়। উপকূলীয় আপৱেলিং জ'নসমূহো কমি যায় কাৰণ ইহঁত বতাহৰদ্বাৰা পৰিচালিত ব্যৱস্থা, আৰু এই অঞ্চলসমূহত বতাহ এতিয়া বৰ শক্তিশালী চালিকা শক্তি নহয়। ফলত বিশ্বব্যাপী আপৱেলিং ভয়ংকৰভাৱে হ্ৰাস পায়, যাৰ ফলত পানীয়ে পুষ্টিকৰ পানী আৰু লাভ নকৰাৰ বাবে উৎপাদনশীলতা হ্ৰাস পায়। এই পুষ্টিকৰ উপাদানসমূহৰ অবিহনে ট্ৰফিক পিৰামিডৰ বাকী অংশ টিকিয়াই ৰাখিব নোৱাৰি আৰু সমৃদ্ধ আপৱেলিং পৰিৱেশ তন্ত্ৰটো ভাঙি যাব।^১৭