জীৱদানী মাতা এগৰাকী হিন্দু দেৱী, যাৰ মূল মন্দিৰ ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বিৰাৰৰ এটা পাহাৰৰ ওপৰত।
অৱস্থান
মন্দিৰটো পাহাৰৰ ওপৰত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫০০(*) ফুট। (*অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহে ৭২৮ ফুটৰ উদ্ধৃতি দিছে১) দেৱীয়ে মুম্বাইৰ পৰা প্ৰায় ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত উত্তৰ মুম্বাইৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল ভিৰাৰৰ সাতপুৰা ৰেঞ্জৰ অংশ গঠন কৰা পাহাৰৰ ওপৰত মাটিৰ পৰা প্ৰায় ১৪৬৫ খোজ ওপৰত অৱস্থিত এটা মন্দিৰত জিৰণি লৈছে। পাহাৰটোৰ পৰা ভিৰাৰ আৰু ইয়াৰ ওচৰ-পাজৰৰ অতি চিত্ৰময় দৃশ্য দেখা যায়। নৱৰাত্ৰি উৎসৱৰ ৯ দিনত বহু অনুগামীয়ে এই মন্দিৰটো দৰ্শন কৰে।
ভিৰাৰ ৰেল ষ্টেচনৰ পূব দিশত থকা এটা পাহাৰত জীৱদনি মাতাৰ মন্দিৰ আছে। গড়টোৰ মন্দিৰটো দুই ধৰণেৰে যাব পাৰি:
- ভিৰাৰৰ পূব দিশত থকা নাৰিংগী পৰিৰাৰ অন্নপূৰ্ণবৈ কাৰিকৰী মহাবিদ্যালয়ৰ সন্মুখৰ পদপথেৰে আৰু
- দুৰ্গৰ তলত থকা শ্ৰী গণেশ মন্দিৰৰ পৰা জীৱদনি পথেৰে যোৱা চিমেণ্টৰ পদপথেৰে।
শক্তি পীঠৰ পূব আসন
দেৱীৰ পূজা হৈছে শক্তিৰ পূজা। শ্ৰী বিষ্ণুৱে নিজৰ সুদৰ্শন চক্ৰৰে দক্ষই কৰা যজ্ঞত নিজকে বলি দিয়া সতীৰ শৰীৰটো ৫১ টুকুৰা কৰি কাটি পেলালে। এই টুকুৰাবোৰ য’তেই পৰিল, তাতেই দেৱতাৰ শক্তিপীঠৰ সৃষ্টি হ’ল। ভাৰতৰ বাহিৰত নেপাল আৰু বেলুচিস্তানতো শক্তি পীঠা আছে৷ মহাৰাষ্ট্ৰৰ ১৮ টা শক্তিপীঠৰ ভিতৰত জীৱদনি অন্যতম।
প্ৰাগঐতিহাসিক
১৭ শতিকাৰ আশে-পাশে এই জীৱদানী পৰ্বতত জীৱধন নামৰ এটা দুৰ্গ আছিল৷ আজিও এই স্থানত দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ খোদিত শিলবোৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা যায়। ১৭৩৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত চিমাজী আপ্পাই এই দুৰ্গ জয় কৰে। এই দুৰ্গত পাণ্ডৱ যুগৰ শিলত খোদিত গুহা আছে।
দেৱী জীৱদানীৰ ইতিহাস
জীৱদানী দেৱীৰ পৌৰাণিক কাহিনী এনেধৰণৰ- বনযাত্ৰাৰ সময়ত পাণ্ডৱসকল শূৰপৰ্কালৈ আহিছিল। ভগৱান পৰশুৰামৰ পবিত্ৰ বিমলেশ্বৰৰ পবিত্ৰ মন্দিৰ পৰিদৰ্শন কৰি বৈতৰাণী নদীৰ পাৰত ৰৈ থকা প্ৰভাসৰ যাত্ৰা পৰিদৰ্শন কৰে। তাতে তেওঁলোকে বিৰাৰ তীৰ্থত ভাগৱতী একবীৰক পূজা কৰি তাত থকা শান্তি আৰু উচ্চ প্ৰকৃতি দেখি ওচৰৰ পাহাৰত গুহা খোদিত কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। ওচৰৰ পাহাৰবোৰত তেনে কৰি তেওঁলোকে একবীৰ দেৱীৰ যোগ লিংগ এটা গুহাত স্থাপন কৰি পূজা কৰিছিল। তেওঁলোকে তাইক ভাগৱতী জীৱনধনী (জীৱনৰ প্ৰকৃত ধন-সম্পত্তি যি দেৱী) বুলি মাতিছিল। তেনে কৰি পাণ্ডৱসকলে শিৰগাঁৱৰ পৰা প্ৰায় এক মাইল দূৰত তপস্বীসকলৰ বাবে সৰু সৰু গুহা এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমান "পাণ্ডৱ ডংৰি" নামেৰে জনাজাত। আগতে বহু যোগী পাণ্ডৱ ডংৰিত থাকি জীৱনধনী দেৱীৰ দৰ্শন কৰিছিল।
কলিযুগৰ আৰম্ভণিৰ পিছত, আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ আগমনৰ পিছত বৈদিক যোগীসকলৰ সংখ্যা কমি আহিল আৰু মানুহে ক্ৰমান্বয়ে পৰ্বত আৰু দেৱীক পাহৰি গ’ল। জগদগুৰু শংকৰাচাৰ্যৰ আগমনৰ সময়ত ভিৰাৰত এজন মহৰ বা মিৰাশী বাস কৰিছিল যিয়ে আগতে গাঁৱৰ গৰু চৰাইছিল। তেওঁ জগদগুৰু শংকৰাচাৰ্য পদ্মনাভ স্বামীৰ দৰ্শন কৰিবলৈ নিৰ্মল মন্দিৰলৈ আহি নিজৰ প্ৰিয় পূৰ্বপুৰুষৰ দৰ্শন কৰিবলৈ আশীৰ্বাদ বিচাৰিলে। মহৰসকলৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ জগদগুৰুৱে তেওঁলোকক জীৱধনীৰ তলত গোমাক সেৱা কৰিবলৈ উপদেশ দিলে আৰু সঠিক সময়ত তেওঁৰ দেৱীৰ দৰ্শন কৰি তেওঁলোকে গোজগত লাভ কৰিব। তেওঁ আক্ষৰিক অৰ্থত জগদগুৰু শংকৰাচাৰ্যৰ উপদেশ পালন কৰি গোটেই জীৱন গৰু-ম’হ পালন কৰিছিল। গাঁৱত গৰু চৰা থাকোঁতে তেওঁ এটা গৰু চৰি থকা দেখিব, যাৰ মালিকে তাইক চৰাবলৈ ধন দিয়া নাছিল। চেষ্টা কৰি সি গৰুটোৰ মালিকক বিচাৰি উলিয়াবলৈ সিদ্ধান্ত ল’লে। গৰুটোৰ পিছে পিছে সি জীৱধন পাহাৰৰ ওপৰলৈ গ’ল। এগৰাকী ঐশ্বৰিক বৈশিষ্ট্য থকা সুন্দৰী নাৰী আবিৰ্ভাৱ হ’ল। মহৰে জগদগুৰু শংকৰাচাৰ্যৰ কথা মনত পেলাই বুজি পালে যে তাই আন কোনো নহয়, তাৰ কুলদেৱী, তাৰ পৰিয়ালৰ জীৱিকা, সি আনন্দিত হৈ সুধিলে, "হে মা! মই তোমাৰ গৰু চৰালোঁ, তুমি মোক তাইৰ গোহালিৰ বাবে টকা নিদিবানে?"। দেৱীয়ে আনন্দত হাঁহি এটা মাৰি মহাৰৰ হাতত কিছু টকা থোৱাৰ কথাত আছিল, যেতিয়া তাই ক'লে, "মোক স্পৰ্শ নকৰিবা, মই এজন মহৰ। মোক এনেকুৱা কিবা এটা দিয়ক যিটো স্পৰ্শ, শব্দ, গোন্ধ, আকৃতি আৰু ৰূপেৰে নষ্ট কৰিব নোৱাৰি। ইথাৰ।" এই কথা জানি দেৱীয়ে সুধিলে, "হে মোৰ সন্তান, বৰ্ণাশ্ৰম ধৰ্ম আৰু মোক্ষ ধৰ্মৰ এই অনন্য জ্ঞান ক'ৰ পৰা শিকিলা?" এই কথাত মহৰে ক'লে, "জগদগুৰু শংকৰাচাৰ্যৰ কৃপাত আন কাৰোবাৰ পৰা নহয়।" এই কথা শুনি দেৱীয়ে সন্তুষ্ট হৈ ক'লে, "তোমাৰ গুণে (পুণ্য) এই গৰুটো চাওক যি কামধেনুৰ বাহিৰে আন কোনো নহয়, যিয়ে আমাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলক ঠেংৰে বৈতাৰিণী পাৰ কৰি ওখ ঠাইলৈ লৈ গৈছে।" এই কথা কৈ মহৰসকলে গৰুটো পাহাৰৰ পৰা জপিয়াই অহা দেখিলে আৰু পাহাৰত তাইৰ ভৰি দুখনৰ ছাপ দেখা গ’ল আৰু বাকী দুই ভৰিৰ ছাপ দেখা গ’ল স্বৰ্গত, বৈতাৰিণী নদীৰ সিপাৰে। এতিয়া দেৱীয়ে ক'লে, "আপুনি বিচৰা বস্তুটো মই আপোনাক মঞ্জুৰ কৰি দিছো, যিটো হৈছে পৰিত্ৰাণ।"
এই বুলি কৈ মহৰসকলে মোক্ষ (সঁচা জীৱন ধন, জীৱনৰ সঁচা ধন) লাভ কৰিলে আৰু এই সকলোবোৰ ঐশ্বৰিক ঘটনা দেখি দেৱীয়ে চিঞৰি উঠিল, "দেৱী দেৱী, অম্বা আম্বা, তুমি মোক এৰি যাবানে? তোমাৰ বন্যাৰ্ত কন্যা আমাৰ জীৱন ধন-সম্পত্তি নোহোৱাকৈ মোৰ কোলাত সন্তান?" দেৱীয়ে তাইৰ প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ ক'লে, "আপুনি সঁচাকৈয়ে মহান যিয়ে আমাক তিনিওজনক দেখিছে। এতিয়াৰ পৰা মই আপোনাক এটা সন্তানৰ আশীৰ্বাদ দিছো।" মহিলাগৰাকী সেই কথাত সন্তুষ্ট নহ'ল, তাই ক'লে, "হে ত্ৰিজগতৰ মাতৃ, মোক কেৱল আশীৰ্বাদ নিদিব, আপোনাৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰা সকলো বন্ধ্যা ছোৱালীকো সন্তান প্ৰদান কৰক।" এই কথাত দেৱীয়ে সন্তুষ্ট হৈ ক'লে, "চোৱা, এতিয়াৰ পৰা কলিযুগৰ আগমনৰ বাবে, আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ বিশুদ্ধতা বজাই ৰাখিবলৈ মই গুহাৰ এটা কোণত এটা গাঁতত বাস কৰিম। তাত মোক ভেকুলী দিয়া বন্যাৰ্ত মহিলাসকলে। গাঁতটো, মহুৰ্গদত মোৰ আদি স্থানত দিয়াৰ দৰে, সন্তানৰ পুৰস্কৃত হ'ব।" এই বুলি কৈ দেৱী অদৃশ্য হৈ গ’ল।
এইগৰাকী মহিলাই এই খবৰ বিয়পাই দিলে আৰু তাৰ ফলস্বৰূপে জীৱনধন পাহাৰে পুনৰবাৰ তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। বৰ্তমান স্থাপন কৰা প্ৰতিচ্ছবিখন যথেষ্ট শেহতীয়া, মূল অভয়াৰণ্যটো গুহাৰ এটা নিচত এটা ফুটা, যিটো পূজাৰ স্থান। দশহৰাৰ দিনা এখন মেলা অনুষ্ঠিত হয়, য’ত সহস্ৰাধিক লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। এই দুৰ্গটোলৈ পৰ্যটকসকলে সঘনাই আহে। দেৱীৰ মন্দিৰটো সম্পূৰ্ণৰূপে সংস্কাৰ কৰা হৈছে আৰু ইয়াত বগা মাৰ্বলৰ সুন্দৰ দেৱীৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে।
বাহ্যিক সংযোগ
তথ্যসূত্ৰ
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
উৎস: অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ “জীৱদানী মাতা” প্ৰবন্ধৰ সংশোধন ৪৭৭২৬১ (১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৫)ৰ পৰা আনি অসমীয়া বিশ্বকোষৰ গাঁথনিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে। মূল লেখকসকলৰ তালিকা সম্পাদনা-ইতিহাসত উপলব্ধ। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।