কচ্ছ এম্ব্ৰইডাৰী

কচ্ছ এম্ব্ৰইডাৰী (Kutch Embroidery) হৈছে ভাৰতৰ গুজৰাটৰ কচ্ছ জিলাৰ জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ৰ এক হস্তশিল্প আৰু স্বাক্ষৰ বহনকাৰী বস্ত্ৰ কলাৰ পৰম্পৰা।^১ ইয়াৰ সমৃদ্ধ ডিজাইনৰ এই এম্ব্ৰইডাৰীয়ে ভাৰতীয় এম্ব্ৰইডাৰী পৰম্পৰাত এক উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছে।^২ সাধাৰণতে মহিলাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা এম্ব্ৰইডাৰী সাধাৰণতে কপাহৰ কাপোৰত কপাহ বা ৰেচমৰ সূতা ব্যৱহাৰ কৰি জালৰ ৰূপত কৰা হয়। কিছুমান আৰ্হিত, ইয়াক ৰেচম আৰু চেটিনৰ ওপৰতো প্ৰস্তুত কৰা হয়। গ্ৰহণ কৰা চিলাইৰ প্ৰকাৰবোৰ হৈছে "বৰ্গ শৃংখলা, ডাবল বুটামহোল, পেটাৰ্ণ ডাৰ্ণিং, চলমান চিলাই, চেটিন আৰু পোন চিলাই"। ৰঙীন এম্ব্ৰইডাৰীৰ স্বাক্ষৰ প্ৰভাৱ জিলিকি উঠে যেতিয়া আভলা নামৰ সৰু আয়নাবোৰ জ্যামিতিক আকৃতিৰ ডিজাইনৰ ওপৰত চিলাই কৰা হয়। এই শিল্পকৰ্মৰ সৈতে জড়িত ৰাবাৰী, গাৰাছিয়া জাট আৰু মুতাভাৰ জনজাতীয় উপ গোটৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বহুতো হাতেৰে এম্ব্ৰইডাৰী কৰা জাতিগত শৈলী বিকশিত হৈছে। এই ছয়টা শৈলী: চুফ, খাৰেক, পাকো, ৰাবাৰী, গাৰাছিয়া জাট, আৰু মুতাভা।^১

কচ্ছৰ এই এম্ব্ৰইডাৰী বাণিজ্য সম্পৰ্কীয় বৌদ্ধিক সম্পত্তি অধিকাৰ (ট্ৰিপছ) চুক্তিৰ ভৌগোলিক সূচকৰ তালিকাৰ অধীনত সুৰক্ষাৰ বাবে পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে। মাৰ্চ ২০১৩-ত, ইয়াক ভাৰত চৰকাৰৰ জিআই আইন ১৯৯৯-ৰ অধীনত "কচ্ছ এম্ব্ৰইডাৰী" হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছিল, যাৰ পঞ্জীয়ন ২৪ শ্ৰেণীৰ বস্ত্ৰ আৰু বস্ত্ৰ সামগ্ৰীৰ অধীনত পেটেন্ট ডিজাইন আৰু ট্ৰেডমাৰ্কৰ নিয়ন্ত্ৰক দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হৈছিল, আৰু ইয়াৰ লোগো ৮ জানুৱাৰী ২০১২ তাৰিখৰ বাবে ৫০৯ নম্বৰত পঞ্জীয়ন কৰা হৈছিল।^১

অৱস্থান

কচ্ছ জিলাৰ কেইবাখনো গাঁৱত কচ্ছ এম্ব্ৰইডাৰী কৰা হয়, যিবোৰ ২৪°৪৪′৮" উত্তৰ ৬৮°০৭′২৩" পূব আৰু ২৪°৪১′৩০" উত্তৰ ৭১°৪৬′৪৫" উত্তৰ-ৰ ভৌগোলিক স্থানাংকৰ ভিতৰত আছে৷ এই গাওঁবোৰ হৈছে আব্দাচা, অঞ্জাৰ, ভাচাউ, ভুজ, লাখপত, মাণ্ডৱী, মুন্দ্ৰা, নাখত্ৰানা, আৰু ৰাপাৰ।^১

ইতিহাস

কচ্ছ এম্ব্ৰইডাৰীৰ ইতিহাস ষোড়শ আৰু সপ্তদশ শতিকাৰ পৰা পোৱা যায় যেতিয়া মানুহে আফগানিস্তান, গ্ৰীচ, জাৰ্মানী, ইৰাণ আৰু ইৰাকৰ দৰে দেশৰ পৰা গুজৰাটলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।^১ এইটোও কোৱা হয় যে মোচি নামেৰে জনাজাত মুচিসকলক সিন্ধৰ মুছলমান চুফী সাধুসকলে এই কলাৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।^৩ কচ্ছৰ তীব্ৰ শুকান আৰু অতি গৰম পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি কচ্ছৰ মহিলাসকলে কেৱল তেওঁলোকৰ নিজৰ কাপোৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰাই নহয়, জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ বাবেও এই কলা ৰূপটো এক বৃত্তি হৈ পৰিছিল। মাকৰ পৰা জীয়েকলৈ শিকোৱা দক্ষতাৰ সৈতে এইটো এটা প্ৰজন্মগত কলা হৈ পৰিছিল। তেওঁলোকে উৎসৱৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে কাপোৰ এম্ব্ৰইডাৰী কৰিছিল আৰু দেৱতাসকলক সজাবলৈ আৰু উপাৰ্জনৰ উৎস সৃষ্টি কৰিবলৈ।^১

উৎপাদন পদ্ধতি

এম্ব্ৰইডাৰী কৰা সামগ্ৰীবোৰ ১৬ প্ৰকাৰৰ হয় যাক নিৰ্দিষ্ট নামেৰে জনা যায়:^১

আহিৰ সম্প্ৰদায়ৰ কৃষকসকলে জন্তু আৰু চৰাইৰ ডিজাইনৰ সৈতে হুক কৰা বেজীৰে চেইন চিলাই, হেৰিংবোন চিলাই আৰু 'অভলা' নামেৰে জনাজাত সৰু আয়নাৰে স্থিৰ কৰা হয়, যিবোৰ মহিলাসকলে সাধাৰণ ঋতুত ব্যৱহাৰ কৰে৷^১৪

আৰি প্ৰকাৰৰ এম্ব্ৰইডাৰী মুচিৰ দ্বাৰা মোগল ডিজাইনত জটিল চেইন চিলাইৰ আৰ্হিত কৰা হয়।^১

গোটাৱন বা গোটানি য'ত চেকান, চোপাদ, কাত্ৰী আৰু মুক্কো প্ৰকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত, ১১ খন গাঁৱৰ মুছলমান পশুপালকসকলে ব্যয়বহুল ৰেচম কাপোৰ, ধাতৱীয় সূতা আৰু আয়নাৰ কেইবাটাও জটিল আৰ্হি ব্যৱহাৰ কৰি চিলাই কৰে।^১

জাট-গাৰাছিয়া আৰু জাট-ফাকিৰানি দুয়োটা জাট সম্প্ৰদায়ৰ দ্বাৰা কৰা হয়, ই হৈছে সৰু আকাৰৰ আয়নাৰ অধিক ব্যৱহাৰে কৰাে এক ক্ৰছ চিলাই সামগ্ৰী য'ত "চেটিন চিলাইৰ সৈতে এটা কাউচযুক্ত চিলাইৰ বিকিৰণ বৃত্ত গ্ৰহণ কৰা হয়।^১

কামবিৰা আৰু খুদি-তেভাক সাধাৰণতে মহান ৰাণৰ সীমান্তত থকা বান্নি ঘাঁহনি অঞ্চলৰ হৰিজন লোকসকলে এই এম্ব্ৰইডাৰী কৰে৷^১

সোধা, ৰাজপুত আৰু মেগৱাৰ লোকসকলৰ দ্বাৰা ব্যৱহাৰ কৰা খাৰেক, সাধাৰণতে "ক'লা ডাবল ৰানিং চিলাই আৰু চেটিন চিলাই" গ্ৰহণ কৰি সৃষ্টি কৰা বাৰবোৰ এটা ছেটৰ আকাৰত থাকে।^১

নেৰানৰ অৰ্থ হৈছে "চকুৰ ব্ৰাউজ"৷ ই হৈছে এক অনন্য শৈলী যি বক্ৰৰ আকৃতিত বুটামহোল চিলাই গ্ৰহণ কৰে।^১

সোধা, ৰাজপুত আৰু মেগৱাৰ লোকৰ দ্বাৰা কৰা পাক্কো, যিটো এম্বোচড চেহেৰাৰ সৈতে জ্যামিতিক ডিজাইনৰ আধিপত্য থকা আহিৰ শৈলীৰ দৰে আৰু বুটামহোল চিলাইৰ লগতে নিকট নিটিংৰে এম্ব্ৰইডাৰী কৰা হয়।^১

গিৰি অঞ্চলৰ ৰাবাৰীসকলে তৈয়াৰ কৰা ৰাবাৰী পৌৰাণিক কাহিনীৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা বিশিষ্ট আৰ্হিৰে‍ কেইবাটাও আকৃতিত তৈয়াৰ কৰা হয় য'ত "বুটামহোলৰ সৈতে আন্তঃসংযোগ কৰা বৰ্গ শৃংখলা" চিলাইৰে আয়না স্থিৰ কৰা হয়৷ ই কচ্ছৰ আন যিকোনো এম্ব্ৰইডাৰীৰ বিপৰীত। মেৰুন ৰঙৰ খাদী সামগ্ৰী দুৱাৰৰ ওলমি থকা, কেনোপি, দেৱাল সজ্জা আদি তৈয়াৰ কৰিবলৈ এই কাপোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷^১৫ কোৱা হয় যে কচ্ছৰ ৰাবাৰীসকলে চতুৰ্দশ শতিকাত সিন্ধুৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত শৈলী লগত কঢ়িয়াই আনিছিল আৰু ই এক আঞ্চলিক শৈলী বিকশিত কৰিছিল; যিটো তেতিয়াৰ কচ্ছত প্ৰচলিত অন্যান্য প্ৰকাৰৰ বিপৰীতে এক মিশ্ৰিত শৈলী আছিল। "থুঁতৰি চিলাই আৰু তোতা বৃত্ত" আৰ্হিৰে মোচি এম্ব্ৰইডাৰী শৈলীয়ে তেওঁলোকৰ শৈলীক প্ৰভাৱিত কৰিছিল।^৬

চুফ অৰ্থ "পৰিপাটি আৰু পৰিষ্কাৰ", ইয়াক জ্যামিতিক ডিজাইনত তৈয়াৰ কৰা হয় য'ত 'লেহাৰ' বা 'তৰংগ' বুলি জনা সামগ্ৰীবিধক এক অনন্য আৰ্হি প্ৰদান কৰা হয়; ই হৈছে এক উদ্ভাৱন।^১