এণ্ড্ৰমেডা হাতীপটি (ইংৰাজী: Andromeda Galaxy; শুনক: /ænˈdrɒmɪdə/) আমাৰ হাতীপটি 'মিল্কি ৱে'ৰ আটাইতকৈ ওচৰত অৱস্থিত এক বিশাল সৰ্পিল হাতীপটি। ইয়াক জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ কেটেলগত মেছিয়া ৩১ বা M31 আৰু NGC 224 বুলিও জনা যায়। পৃথিৱীৰ পৰা ই প্ৰায় ২৫ লাখ পোহৰ বছৰ দূৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ নামটো আকাশৰ এণ্ড্ৰমেডা নক্ষত্ৰমণ্ডলৰ পৰা লোৱা হৈছে, য’ত ইয়াক দেখা পোৱা যায়।
পৰ্যবেক্ষণৰ ইতিহাস
এণ্ড্ৰমেডা হাতীপটি খালী চকুৰে দেখা পোৱা মহাকাশৰ আটাইতকৈ দূৰৈৰ বস্তুসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।
প্ৰাচীন কাল: ৯৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত পাৰ্চী জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আব্দ আল-ৰহমান আল-চুফীয়ে তেওঁৰ 'বুক অফ ফিক্সড ষ্টাৰ্ছ'ত ইয়াক এখন "সৰু ডাৱৰ" বুলি উল্লেখ কৰিছিল।
টেলিস্কোপিক পৰ্যবেক্ষণ: ১৬১২ চনত জাৰ্মান জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী চাইমন মাৰিয়াছে পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে টেলিস্কোপৰ সহায়ত ইয়াৰ বৰ্ণনা দিছিল।
এডউইন হাবলৰ আৱিষ্কাৰ: ১৯২৫ চনত এডউইন হাবলে প্ৰমাণ কৰে যে এণ্ড্ৰমেডা কোনো গেছীয় নেবুলা নহয়, বৰঞ্চ ই আমাৰ হাতীপটিৰ বাহিৰত থকা এক স্বতন্ত্ৰ হাতীপটিহে।
বৈশিষ্ট্য আৰু গঠন
এণ্ড্ৰমেডা হাতীপটি আমাৰ হাতীপটিৰ থূপ বা লোকেল গ্ৰুপৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সদস্য।
আকাৰ আৰু ভৰ: ইয়াৰ ব্যাস প্ৰায় ১,৫২,০০০ পোহৰ বছৰ। ইয়াৰ ভৰ আমাৰ মিল্কি ৱেৰ সৈতে প্ৰায় সমান, যিটো প্ৰায় ১ ত্ৰিলিয়ন সৌৰ ভৰৰ সমান।
তৰাৰ সংখ্যা: এণ্ড্ৰমেডাত প্ৰায় ১ ত্ৰিলিয়ন তৰা আছে বুলি ধাৰণা কৰা হয়, যিটো মিল্কি ৱেৰ তুলনাত বহু বেছি।
কেন্দ্ৰীয় ক’লা গহ্বৰ (Black Hole): ইয়াৰ কেন্দ্ৰত এক অতিবৃহৎ ক’লা গহ্বৰ আছে, যাৰ নাম M31*। ইয়াৰ ভৰ সূৰ্যতকৈ প্ৰায় ১১–২৩ কোটি গুণ বেছি।
উপগ্ৰহ হাতীপটি
মিল্কি ৱেৰ দৰেই এণ্ড্ৰমেডাৰো কেইবাটাও সৰু সৰু উপগ্ৰহ হাতীপটি আছে। ইয়াৰ ভিতৰত M32 আৰু M110 আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য, যিবোৰ সাধাৰণ টেলিস্কোপেৰেও দেখা পোৱা যায়।
মিল্কি ৱেৰ সৈতে সংৰ্ঘষ
বৰ্তমান এণ্ড্ৰমেডা হাতীপটি আমাৰ মিল্কি ৱেৰ ফালে প্ৰতি ছেকেণ্ডত প্ৰায় ১১০ কিলোমিটাৰ বেগত আগুৱাই আহিছে। বিজ্ঞানীসকলৰ মতে, প্ৰায় ৪৫০ কোটি বছৰৰ পিছত এই দুয়োটা হাতীপটিৰ মাজত এক বিশাল সংৰ্ঘষ হ’ব। ইয়াৰ ফলত এটা নতুন উপবৃত্তাকাৰ হাতীপটিৰ সৃষ্টি হ’ব।
দৃশ্যমানতা
উত্তৰ গোলাৰ্ধৰ পৰা শৰৎ কালত এণ্ড্ৰমেডা হাতীপটি আটাইতকৈ ভালদৰে দেখা পোৱা যায়। অতি পৰিষ্কাৰ আৰু অন্ধকাৰ আকাশত ইয়াক খালী চকুৰে এটা ম্লান পোহৰৰ চেকুৰা যেন লাগে। বাইনোকুলাৰ বা সৰু টেলিস্কোপৰ সহায়ত ইয়াৰ উজ্জ্বল কেন্দ্ৰভাগ স্পষ্টকৈ ধৰা পৰে।
তথ্যসূত্ৰ:
NASA/IPAC Extragalactic Database
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
উৎস: অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ “এণ্ড্ৰমেডা হাতীপটি” প্ৰবন্ধৰ সংশোধন ৫৯২৩২৯ (২২ মাৰ্চ ২০২৬)ৰ পৰা আনি অসমীয়া বিশ্বকোষৰ গাঁথনিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে। মূল লেখকসকলৰ তালিকা সম্পাদনা-ইতিহাসত উপলব্ধ। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।