বম্বে প্ৰগ্ৰেছিভ আৰ্টিষ্টছ গ্ৰুপ

প্ৰগ্ৰেছিভ আৰ্টিষ্টছ গ্ৰুপ (Progressive Artists' Group) বা চমুকৈ 'পিএজি' (PAG) আছিল ১৯৪৭ চনত গঠিত হোৱা এটা আধুনিক কলাশিল্পীৰ গোট, যিটো মূলতঃ মুম্বাইত কেন্দ্ৰীভূত আছিল। যদিও এই গোটটোৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট শৈলী নাছিল, তথাপিও তেওঁলোকৰ কামত ভাৰতীয় কলাৰ ইতিহাসৰ প্ৰভাৱ আৰু বিংশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত ইউৰোপ তথা উত্তৰ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত প্ৰচলিত উত্তৰ-প্ৰভাৱবাদ (Post-Impressionism), কিউবিজম আৰু প্ৰকাশবাদ (Expressionism) আদি শৈলীৰ এক মিশ্ৰণ দেখা গৈছিল।

ইতিহাস

প্ৰগ্ৰেছিভ আৰ্টিষ্টছ গ্ৰুপ (PAG) ছয়গৰাকী প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্যৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল: এফ এন চাউজা, এছ এইচ ৰাজা, এম এফ হুছেইন, কে এইচ আৰা, এইচ এ গাডে আৰু এছ কে বাকৰে (গোটটোৰ একমাত্ৰ ভাস্কৰ্যশিল্পী)। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাম কুমাৰ, আকবৰ পদমসী আৰু ত্যব মেহতাৰ দৰে শিল্পীসকল এই গোটটোৰ সৈতে জড়িত হৈছিল।^১

গোটটোৱে বেংগল স্কুল অফ আৰ্টে স্থাপন কৰা পুনৰুত্থানবাদী জাতীয়তাবাদৰ পৰা আঁতৰি আহিব বিচাৰিছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত এক ভাৰতীয় আভা-গাৰ্ড বা অগ্ৰগামী শিল্পধাৰাক উৎসাহিত কৰিব বিচাৰিছিল। ১৯৪৭ চনৰ ১৪ আগষ্টত হোৱা "ভাৰত বিভাজন"ৰ মাত্ৰ কেইমাহমানৰ পিছতে এই গোটটো গঠিত হৈছিল। প্ৰতিষ্ঠাপকসকলে প্ৰায়ে তেওঁলোকৰ নতুন শিল্পশৈলীৰ প্ৰেৰণা হিচাপে বিভাজনৰ কথা উল্লেখ কৰে। তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্য আছিল "বিষয়বস্তু আৰু কৌশলৰ ক্ষেত্ৰত সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতাৰে চিত্ৰ অংকন কৰা।"^২

১৯৫০ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ দুই গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠাপক এফ এন চাউজা আৰু এছ এইচ ৰাজাই ভাৰত ত্যাগ কৰাৰ পিছত মূল পিএজি (PAG) ভংগ হৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত এছ কে বাকৰেও ভাৰত এৰি যুক্তৰাজ্যলৈ যায়। বাসুদেৱ এছ গাইতুণ্ডে, কৃশেন খান্না আৰু মোহন সামন্তই এম এফ হুছেইন, এইচ এ গাডে আৰু কে এইচ আৰাৰ সৈতে কেইবছৰমান গোটটোৰ কাৰ্যকলাপ চলাই ৰাখে। ভানু আথাইয়া (পিএজি-ৰ সৈতে জড়িত একমাত্ৰ মহিলা শিল্পী), কৃশেন খান্না আৰু মোহন সামন্তও এই গোটৰ সৈতে জড়িত হৈছিল।^৩

প্ৰগ্ৰেছিভ আৰ্টিষ্টছ গ্ৰুপে মুঠ তিনিখন প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰিছিল। প্ৰথমখন ১৯৪৮ চনত মুম্বাইৰ কলাগ ঘোঁৰাত থকা বম্বে আৰ্ট চচাইটিৰ চেলুনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। দ্বিতীয়খন ১৯৫০ চনত কলকাতাত আৰু তৃতীয় তথা অন্তিমখন ১৯৫৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৯৫৬ চনত এই গোটটো সম্পূৰ্ণৰূপে ভংগ কৰি দিয়া হয়।

ইউৰোপীয় আধুনিকতাবাদৰ এই গোটটোৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল, কিন্তু ইয়াৰ সদস্যসকলে চাউজাৰ প্ৰকাশবাদৰ পৰা আৰম্ভ কৰি গাইতুণ্ডেৰ বিশুদ্ধ বিমূৰ্ত শৈলীলৈকে সম্পূৰ্ণ ভিন্ন শৈলীত কাম কৰিছিল। মেহতা আৰু হুছেইনে ভাৰতীয় প্ৰতিচ্ছবি আৰু ভূ-দৃশ্যকো আঁকোৱালি লৈছিল। বিমূৰ্ত শৈলীৰ সৈতে পৰম্পৰাগত ভাৰতীয় কলাৰ উপাদানৰ মিশ্ৰণৰ বাবে পিএজি আজিও ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী কলা আন্দোলন হিচাপে পৰিগণিত।

২০১৫ চনত এফ এন চাউজাৰ "বাৰ্থ" নামৰ চিত্ৰখন ৪ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰতকৈও অধিক মূল্যত বিক্ৰী হৈ ভাৰতীয় শিল্পকলাৰ এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।^৪

উৎসসমূহ

• Partha Mitter, Indian Art (Oxford History of Art), Oxford University Press (2001), ISBN 0-19-284221-8

বাহ্যিক সংযোগ

• কেনেকৈ আৰম্ভ হৈছিল - প্ৰগ্ৰেছিভ আৰ্টিষ্ট গ্ৰুপ
• ভাৰতত আধুনিক কলা, মেট্ৰ'পলিটান মিউজিয়াম অফ আৰ্ট, নিউ ইয়ৰ্ক