ভিলালা

ভিলালা (Bhilala) হ’ল মূলতঃ মধ্য প্ৰদেশ আৰু মধ্য ভাৰতৰ মালৱা আৰু নিমাৰ অঞ্চলত পোৱা এক খিলঞ্জীয়া জনজাতীয় সম্প্ৰদায়। তেওঁলোকৰ মুঠ জনসংখ্যা প্ৰায় ১,৫০,০০০ বুলি অনুমান কৰা হৈছে, যাৰ বেছিভাগেই নিমাৰৰ কাষৰীয়া ভোপৱাৰ এজেঞ্চীত বাস কৰে। ভাদোৰিয়া আৰু চৌহানৰ দৰে উপ-গোটসমূহকে ধৰি বুজন সংখ্যক ভিলালাই তেওঁলোকৰ উৎপত্তি ফটেহপুৰ চিক্ৰিত বুলি দাবী কৰে। ১৯১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মধ্য প্ৰদেশত মাত্ৰ ১৫,০০০ মান ভিলালা নথিভুক্ত কৰা হৈছিল।^১

ভিলালাসকলক ব্যাপকভাৱে—আৰু যথেষ্ট ঐতিহাসিক সমৰ্থনৰ সৈতে—এক মিশ্ৰিত নৃতাত্ত্বিক গোট হিচাপে গণ্য কৰা হয়, যিসকল মধ্য ভাৰতৰ প্ৰব্ৰজনকাৰী ৰাজপুত আৰু খিলঞ্জীয়া ভিল জনসংখ্যাৰ বংশধৰ। "ভিলালা" শব্দটো "ভিলৱালা"ৰ পৰা বিকশিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ দ্বাৰা সম্ভৱতঃ ভিল এলেকাসমূহৰ সৰু সৰু ভূ-সম্পত্তি জয় কৰা ৰাজপুত মুৰব্বীসকলক বা ভিল দলপতিৰ কন্যাক বিবাহ কৰোৱাসকলক বুজোৱা হৈছিল। মধ্য প্ৰদেশত ভিলালাসকল সাধাৰণতে ৰাজপুত পুৰুষ আৰু ভিল মহিলাৰ বংশধৰ আৰু তেওঁলোকে প্ৰায়ে তেওঁলোকৰ ৰাজপুত পূৰ্বপুৰুষৰ বংশৰ নাম গ্ৰহণ কৰে। পৰম্পৰাগতভাৱে ভিলালাসকল ভূমিৰ গৰাকী আৰু তেওঁলোকে স্থানীয় অভিজাত শ্ৰেণী যেনে মুখী, দৰবাৰ বা ঠাকুৰৰ দৰে জীৱন যাপন কৰে।^২

ভিলালা সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত শৃংখলাবদ্ধ নৃতাত্ত্বিক গৱেষণা ১৯৬০ চনত আৰম্ভ হৈছিল, য’ত ৰাথৱা ভিলালা আৰু বাৰেলা ভিলালাৰ দৰে উপ-গোটসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ১৮৩২ চনৰ পৰাই ভিলালাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যেতিয়া জন ম্যালকামে পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে ভিল-ৰাজপুত বংশধৰসকলক বৰ্ণনা কৰিবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল—যিটো শ্ৰেণীবিভাজন বৰ্তমানলৈকে চলি আছে। ইয়াৰ বিপৰীতে ১৯০৮ চনত এজন ঔপনিবেশিক প্ৰশাসক মাইকেল কেনেডিয়ে এক অধিক নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীবিভাজনৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, য’ত বাৰিয়া, ডাঙ্গী, পাৰমাৰ, ৰাথৱা আৰু ৰাথোৰৰ দৰে উপ-গোটসমূহক চিনাক্ত কৰা হৈছিল।^৩

ভিলালা সম্প্ৰদায়ৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ মধ্যযুগৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল, যি সময়ত উত্তৰ ভাৰতৰ মুছলমান আক্ৰমণৰ পৰা পলাই অহা ৰাজপুতসকল দক্ষিণলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। যিহেতু তেওঁলোকে ভিল বসতিসমূহৰ ওপৰত আধিপত্য স্থাপন কৰিছিল, গতিকে ভিল মহিলাৰ সৈতে হোৱা বৈবাহিক সম্পৰ্কৰ ফলত ভিলালা বংশৰ সৃষ্টি হৈছিল।^৪

ভিলালা বংশ

নিমাৰ আৰু ইন্দোৰ অঞ্চলৰ কেইবাটাও ভিলালা পৰিয়ালে বৰ্তমানো ভূ-সম্পত্তি দখল কৰি আছে। এই পৰিয়ালসমূহৰ মুৰব্বীসকলে এতিয়া আচৰিত ধৰণৰে নিজক "বিশুদ্ধ" ৰাজপুত বংশৰ বুলি দাবী কৰে, যদিও এই দাবীৰ সমৰ্থনত কোনো ঐতিহাসিক বা বংশাৱলীগত প্ৰমাণ নাই। ভামগড়, চেলানী আৰু মান্ধাতাৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠিত ভিলালা ঘৰানাসকলে সাধাৰণ ভিলালা সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন নকৰে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁলোকে কেৱল নিজৰ মাজত আৰু মালৱা তথা হোলকাৰৰ নিমাৰৰ সমমৰ্যাদাৰ আন পৰিয়ালসমূহৰ সৈতেহে বৈবাহিক মিত্ৰতা বজাই ৰাখে।

গাদী বা পৰিয়ালৰ মুৰব্বী পদত অধিষ্ঠিত হোৱাৰ সময়ত, নতুন প্ৰতিনিাজনক পৰম্পৰাগতভাৱে তিলক—কপালত লগোৱা এক প্ৰতীকী চিন—প্ৰদান কৰা হয় আৰু লগতে এখন আনুষ্ঠানিক তৰোৱালো অৰ্পণ কৰা হ’ব পাৰে। এই অভিষেক অনুষ্ঠান কেতিয়াবা প্ৰচলিত ৰীতি অনুসৰি আন এক অভিজাত ঘৰানাৰ মুৰব্বীৰ দ্বাৰা সম্পন্ন কৰা হয়। ভিলালা জমিদাৰসকলে সাধাৰণতে ৰাও বা ৰাৱটৰ দৰে অভিজাত উপাধি গ্ৰহণ কৰে।

বিড়ম্বনাৰ কথা যে, ঐতিহাসিক প্ৰমাণৰ বিপৰীতে এই উচ্চবৰ্ণৰ ভিলালা পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে এজন ৰাজপুত আৰু এজন ভিলৰ মাজত হোৱা বৈবাহিক সম্পৰ্কৰ ফলত বৰ্তমান সময়ত কোনো ভিলালাৰ জন্ম হ’ব পাৰে বুলি অস্বীকাৰ কৰে। এনে এজন উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি হ’ল মান্ধাতাৰ ভিলালা ৰাও, যিয়ে নৰ্মদা নদীৰ এটা দ্বীপত অৱস্থিত ওংকাৰেশ্বৰৰ (ওংকাৰ মান্ধাতা) পবিত্ৰ শিৱ মন্দিৰৰ বংশগত তত্ত্বাৱধায়কৰ পদবী ধাৰণ কৰি আছে।

পৰিয়ালটোৰ আখ্যান অনুসৰি, তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষ ভৰত সিং—এজন চৌহান ৰাজপুত—১১৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত নাথু ভিলৰ পৰা মান্ধাতা জয় কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। তেওঁক দ্বীপটোত ভগৱান শিৱৰ পূজা পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয়। কিংবদন্তি অনুসৰি, মানুহৰ মাংস ভক্ষণ কৰা ভয়ংকৰ দেৱতা কালী আৰু ভৈৰৱৰ বাবে এই স্থান তীৰ্থযাত্ৰীৰ বাবে অগম্য হৈ পৰিছিল।

১. ভাৰুদপুৰা, ভূমি ৰাজা ঠাকুৰ উদয় সিং – এই মুৰব্বীসকলে অঞ্জন শাখাৰ চৌহান ৰাজপুত বুলি দাবী কৰিছিল আৰু এটা ভিলালা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ১৮৪৮ চনৰ আশে-পাশে তেওঁৰ জন্ম হৈছিল; ১৮৫৮ চনত গাদীত আৰোহণ কৰে। ৰাজ্যখনৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৭২৪ জন, যাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হিন্দু। ৰাজ্যখনৰ মাটিকালি আছিল ৫৭ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু ৰাজহ আছিল ৬০০০ টকা। বাসস্থান: ভাৰুদপুৰা, ভোপৱাৰ, মধ্য ভাৰত।^৫

২. ছোটা বৰখেৰা, ভূমি ৰাজা ঠাকুৰ মুগত সিং – ১৮৬৫ চনত জন্ম; ১৮৮৯ চনৰ ১৪ ছেপ্টেম্বৰত গাদীত আৰোহণ কৰে। তেওঁ এটা ভিলালা পৰিয়ালৰ বংশধৰ আছিল আৰু এজন চৌহান ৰাজপুত বুলি দাবী কৰা হৈছিল। ৰাজ্যখনৰ জনসংখ্যা আছিল প্ৰায় ১,২৫৯ জন, য’ত বেছিভাগেই হিন্দু আছিল। ৰাজ্যখনৰ মাটিকালি আছিল ৬০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু ৰাজহ আছিল ৫০০০ টকা। বাসস্থান: ছোটা বৰখেৰা, ভোপৱাৰ, মধ্য ভাৰত।

চৌহান ভিলালা

জনজাতীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ঘূৰীৰ আক্ৰমণৰ পিছত প্ৰায় ২,০০,০০০ চৌহান মেৱাৰলৈ পলাই গৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আলাউদ্দিন খিলজীৰ আক্ৰমণৰ পিছত বহুতে বিন্ধ্য পৰ্বতমালালৈ পলাই যায় আৰু ভিল মহিলাসকলৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই চৌহান আৰু ভাদোৰিয়া পুৰুষসকলে তেওঁলোকৰ "জাতি হেৰুৱাইছিল" আৰু তেওঁলোকক ভিলালা বুলি কোৱা হৈছিল। মধ্য ভাৰতত পিণ্ডাৰী আক্ৰমণৰ সময়ত হোলকাৰ শাসকসকলৰ অধীনত সৈন্য হিচাপে ভৰ্তি হৈ চৌহান ভিলালাসকলে গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।

অধিক পঢ়ক

• Aurora, G. S. (1972). Tribe-Caste-Class Encounters: Some Aspects of Folk-Urban Relations in Alirajpur Tehsil. Administrative Staff College of India